Niedoczynność i nadczynność tarczycy – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Tarczyca to gruczoł w kształcie motyla, który znajduje się w dolnej części szyi. Ten mały narząd odgrywa ważną rolę: wytwarza hormony tarczycowe, które mają wpływ na wiele ważnych funkcji w organizmie. Hormony tarczycowe pomagają regulować metabolizm, temperaturę ciała, rytm serca, oddychanie, cykl menstruacyjny, czy pracę mózgu. Są wydzielane przez tarczycę do krwi, a następnie przenoszone do każdej tkanki ciała. Nic zatem dziwnego, że kiedy szwankuje tarczyca, odbija się to w mniejszym lub większym stopniu na całym organizmie.

Głównym hormonem wydzielanym przez tarczycę jest tyroksyna, zwana również T4, ponieważ zawiera cztery atomy jodu. Aby wywrzeć swoje działanie, T4 przekształca się w trójjodotyroninę (T3) poprzez usunięcie atomu jodu. Ilość T4 wytwarzana przez tarczycę jest kontrolowana przez inny hormon wytwarzany w przysadce mózgowej znajdującej się u podstawy mózgu, zwany hormonem tyreotropowym (w skrócie TSH). Ilość TSH, którą przysadka wysyła do krwiobiegu, zależy od ilości T4, którą „widzi” przysadka. Jeśli przysadka „widzi” bardzo mało T4, wytwarza wtedy więcej TSH. Gdy T4 we krwi przekroczy pewien poziom, przysadka mózgowa zmniejsza produkcję TSH. Działanie tarczycy i przysadki można porównać do działania grzejnika i termostatu. Gdy grzejnik jest wyłączony i robi się zimno, termostat odczytuje temperaturę i włącza grzejnik. Gdy ciepło wzrośnie do odpowiedniego poziomu, termostat wyczuwa to i wyłącza grzejnik. W ten sposób tarczyca i przysadka, podobnie jak grzejnik i termostat, włączają się i wyłączają[1]

Kiedy tarczyca wydziela za mało lub za dużo hormonów dochodzi do zaburzeń jej czynności. Każde z nich powoduje określone objawy.

Czym jest niedoczynność, a czym nadczynność tarczycy?

Niedoczynność tarczycy spowolnienie funkcji organizmu, niedobór hormonów tarczycowych

Niedoczynność tarczycy to najczęściej występująca dysfunkcja tarczycy. Dochodzi do niej wtedy, gdy ​​tarczyca nie może wytworzyć wystarczającej ilości hormonów. Najczęstszymi przyczynami niedoczynności tarczycy są choroby autoimmunologiczne, takie jak zapalenie tarczycy Hashimoto, a także chirurgiczne usunięcie tarczycy i radioterapia.[2] Kiedy poziom hormonów tarczycy jest zbyt niski, komórki organizmu nie mogą uzyskać wystarczającej ilości hormonu tarczycy, a procesy organizmu zaczynają zwalniać. Najczęstsze objawy niedoczynności tarczycy to [3]:

  • zmęczenie
  • ospałość
  • letarg
  • nietolerancja zimna
  • przyrost masy ciała
  • zaparcia
  • zmiana głosu
  • suchość skóry
  • wypadanie włosów
  • rzednięcie brwi
  • problemy z pamięcią
  • zaburzenia nastroju
  • zaburzenia miesiączkowania
  • obniżona płodność, bezpłodność
  • osłabienie mięśni
  • bóle stawów
  • pogorszenie czynności nerek

Jak diagnozuje się niedoczynność tarczycy?

W diagnozowaniu niedoczynności tarczycy podstawą są badania hormonalne. Najpierw sprawdza się stężenie TSH we krwi – jeśli wynik jest powyżej normy, należy sprawdzić poziom FT4.

Podwyższone stężenie TSH i niskie stężenie FT4 samo w sobie, bez występujących przeciwciał, będzie wskazywało na pierwotną niedoczynność tarczycy. W obrazie USG mogą pojawić się guzki na tarczycy.

 W niedoczynności tarczycy wtórnej i trzeciorzędowej poziom hormonu TSH jest obniżony, tak samo jak poziom FT3 oraz FT4.

Lekarz endokrynolog może również zlecić oznaczenie stężeń przeciwciał przeciwtarczycowych w surowicy (anty-TPO) lub (anty-TG): podwyższone stężenie anty-TPO jest charakterystyczne dla choroby Hashimoto. W diagnostyce niedoczynności tarczycy zleca się także USG tarczycy – które pomaga ustalić, jaka jest przyczyna niedoczynności tarczycy (np. choroba Hashimoto).

Niedoczynność tarczycy – leczenie

Niedoczynność tarczycy leczy się poprzez zastąpienie ilości hormonu, której tarczyca nie jest już w stanie wytworzyć, aby przywrócić normalny poziom T4 i TSH. Więc nawet jeśli tarczyca nie działa prawidłowo, wymiana T4 może przywrócić poziom hormonów tarczycy w organizmie i funkcje organizmu. W Polsce stosuje się dwa rodzaje lekarstw:

lewotyroksyna (T4) – standardowym leczeniem jest zastępcza terapia hormonalna tarczycy lewotyroksyną, czyli lekiem zawierającym hormon T4. Tabletki syntetycznej lewotyroksyny zawierają dokładnie taki sam hormon jak T4 wytwarzany przez tarczycę. Sprzedawana jest pod nazwami handlowymi Euthyrox lub Letrox (lewotyroksyna sodowa).

lek zawierający kombinację hormonów T3 i T4 – zawiera oba hormony w proporcjach odpowiadających ich występowaniu w ludzkim ciele. Lek ten sprzedawany jest pod nazwą handlową Novothyral.

Leki te są dostępne jedynie na receptę, a ich dawkowanie określa lekarz endokrynolog.

Nadczynność tarczycy pobudzenie organizmu, nadmiar hormonów tarczycowych

Nadczynność tarczycy to druga w kolejności najczęściej występująca choroba tarczycy. Występuje wtedy, gdy tarczyca produkuje za dużo hormonów tarczycowych. Przyczynami nadczynności tarczycy mogą być: choroba Gravesa-Basedowa, gruczolak przysadki mózgowej wydzielający TSH, wole guzkowe toksyczne, a także początkowa faza choroby Hashimoto. Jako że hormon tarczycy odgrywa znaczącą rolę w utrzymaniu właściwego tempa metabolizmu, kiedy jest go za dużo, każda funkcja organizmu ma tendencję do przyspieszania. Nie jest więc zaskakujące, że objawy nadczynności tarczycy to:

  • nerwowość
  • drażliwość
  • zwiększona potliwość
  • kołatanie serca
  • drżenie rąk
  • duszności
  • niepokój
  • trudności w zasypianiu
  • przerzedzenie skóry
  • brak tolerancji na gorąco
  • potliwość
  • osłabienie mięśni – zwłaszcza ramion i ud
  • częstsze wypróżnienia, czasem biegunka, zwiększona motoryka przewodu pokarmowego
  • utrata masy ciała pomimo zwiększonego apetytu
  • krwawienie miesiączkowe może się zmniejszyć, a miesiączki mogą występować

Jak diagnozuje się nadczynność tarczycy?

Rozpoznanie nadczynności tarczycy zostanie potwierdzone badaniami laboratoryjnymi, które mierzą ilość hormonów tarczycy – T4, T3 oraz hormonu tyreotropowego TSH we krwi.

Niski poziom TSH i podwyższone stężenie FT4 i/lub FT3, będzie wskazywało na nadczynność tarczycy.

Lekarz endokrynolog może także chcieć zmierzyć poziom przeciwciał przeciwko receptorowi tyreotropiny (TRAbs), które po podwyższeniu potwierdzają rozpoznanie choroby Gravesa-Basedowa. Może również zlecić USG tarczycy (które ustali, czy cała tarczyca jest nadczynna i czy występują toksyczne wole guzkowe lub zapalenie tarczycy) oraz scyntygrafię – badanie, które mierzy zdolność gruczołu do gromadzenia jodu.

Jak leczy się nadczynność tarczycy?

Nadczynność tarczycy leczy się poprzez stosowanie leków przeciwtarczycowych (tiamazol i propylotiouracyl), które hamują powstawanie hormonów zwanych trójjodotyroniną i tyroksyną w tarczycy. Dodatkowo stosuje się także beta-blokery, które pomagają złagodzić objawy nadczynności tarczycy.

Jak się ma niedoczynność i nadczynność tarczycy do Hashimoto?

Osoby chore na Hashimoto często odczuwają na przemian objawy nadczynności i niedoczynności tarczycy, a czasem nawet doświadczają objawów obu tych zaburzeń jednocześnie. Wynika to z tego, że Hashimoto powoduje niszczenie tarczycy. A kiedy zdrowej tarczycy jest coraz mniej, produkuje ona coraz mniej hormonów. To powoduje, że powstaje w organizmie stan niedoboru hormonów tarczycy, czyli jej niedoczynność. Ale w pierwszej fazie choroby Hashimoto może pojawić się nadczynność tarczycy. Gdy komórki tarczycy są uszkadzane i niszczone przez układ odpornościowy, hormony tarczycy, które zazwyczaj znajdują się wewnątrz komórek, są wydzielane do krwioobiegu, co prowadzi do nadmiernego podwyższenia ich poziomu we krwi. Wywołuje to przejściową nadczynność tarczycy.

W końcu nadmiar hormonów jest usuwany z ciała, a chory doświadcza niedoczynności tarczycy, ponieważ uszkodzony gruczoł nie może wyprodukować odpowiedniej ilości hormonów.

Dlatego możliwe jest wystąpienie na początku choroby Hashimoto takich objawów, jak irytacja, niepokój, nerwowość (czyli nadczynności tarczycy), a następnie, gdy nadmiar hormonów zostanie usunięty, odczuwanie apatii i depresji (typowych dla niedoczynności).

 

Źródła:
[1] https://www.thyroid.org/thyroid-function-tests/
[2] https://www.thyroid.org/hypothyroidism/
[3] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6619426/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537053/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6619426/
https://www.thyroid.org/thyroid-information/
„Hashimoto. Jak w 90 dni pozbyć się objawów i odzyskać zdrowie”, Izabella Wentz

 

Jeśli masz niedoczynność, hashimoto lub inne schorzenia tarczycy, to weź udział w naszym topowym szkoleniu. Dowiesz się wszystkiego, czego potrzebujesz, aby poczuć się lepie, pozbyć się objawów i zacząć zdrowieć!

Pokaż znajomym:
Facebooktwitterlinkedin

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Scroll to top